Wat is een botnet?
Een botnet is een netwerk van met malware besmette computers, servers, routers en andere apparaten, die op afstand bestuurd worden door een cybercrimineel. Vaak duizenden tegelijk, en zonder dat de eigenaren er iets van merken. Grote kans dat jouw computer of router nooit deel uitmaakt van zo’n botnet, maar hoe weet je dat zeker? En hoe voorkom je het?
In dit artikel
Hoe raakt een apparaat besmet?
Waarvoor worden botnets gebruikt?
Hoe weet je of jouw computer of router besmet is?
Wat is een botnet precies?
Het woord botnet is een samenvoeging van robot en network. Ieder besmet apparaat in het netwerk heet een bot, of ook wel een zombie. De crimineel die het botnet beheert, de botherder, stuurt de bots aan via een command-and-control-server (C2). Daar halen de bots hun opdrachten op: verstuur deze spam, val die website aan, of download en installeer nieuwe malware.
Moderne botnets zijn vaak peer-to-peer opgebouwd: de bots geven opdrachten aan elkaar door. Zonder centrale server is zo’n botnet veel lastiger uit de lucht te halen.
Hoe raakt een apparaat besmet?
- Phishing: een bijlage of link in een e-mail die er betrouwbaar uitziet, zoals een factuur of een pakketmelding.
- Ontbrekende updates: aanvallers scannen het hele internet op bekende kwetsbaarheden in Windows, browsers, servers en routers die nog niet zijn bijgewerkt.
- Standaard- of zwakke wachtwoorden: vooral bij routers, IP-camera’s en andere slimme apparaten (IoT). Het Mirai-botnet probeerde simpelweg een lijst met fabriekswachtwoorden.
- Illegale software en cracks: gratis software van een onbetrouwbare bron bevat vaak meer dan je denkt.
Waarvoor worden botnets gebruikt?
Een botnet is een verdienmodel: de botherder gebruikt het zelf of verhuurt het aan andere criminelen. Bekende toepassingen zijn:
- DDoS-aanvallen: duizenden bots bestoken tegelijk een website of server, die daardoor onbereikbaar wordt.
- Spam en phishing: een groot deel van alle spam wordt via botnets verstuurd, vanaf steeds andere IP-adressen.
- Inlogpogingen: botnets proberen massaal wachtwoorden uit op inlogpagina’s, zoals
wp-login.phpvan WordPress. Lees hoe je de toegang tot wp-login.php beveiligt. - Malware verspreiden: een bot downloadt op commando nieuwe malware, zoals ransomware of een bankingtrojan.
- Cryptomining en proxy’s: de rekenkracht of internetverbinding van de bots wordt verkocht of misbruikt, bijvoorbeeld om criminele verbindingen via jouw IP-adres te laten lopen.
Bekende botnets
- Mirai (2016): besmette honderdduizenden routers en IP-camera’s via standaardwachtwoorden. In oktober 2016 legde Mirai met een DDoS-aanval op de DNS-dienst Dyn grote websites zoals Twitter, Netflix en GitHub urenlang plat. Meer over wat DNS is.
- Emotet: verspreidde zich via phishingmails en installeerde andere malware. In januari 2021 werd het botnet bij de internationale politieoperatie Ladybird ontmanteld, met een grote rol voor de Nederlandse politie. Eind 2021 dook Emotet toch weer op.
- Qakbot: ook een botnet dat besmette computers doorverkocht aan ransomwarebendes. In augustus 2023 haalde een internationale operatie onder leiding van de FBI het offline.
Hoe weet je of jouw computer of router besmet is?
Een bot probeert juist onopgemerkt te blijven. Toch zijn er signalen:
- Je internetprovider waarschuwt je, of zet je verbinding tijdelijk in quarantaine. Nederlandse providers krijgen meldingen over besmette klanten en geven die door.
- Je computer of internetverbinding is opvallend traag, of de ventilator draait voortdurend zonder dat je iets doet.
- Kennissen krijgen e-mails van jou die je niet hebt verstuurd.
- De instellingen van je router zijn gewijzigd, of je kunt niet meer inloggen op je router.
Controleer ook op Have I Been Pwned (Engels) of je e-mailadres voorkomt in gelekte gegevens. Malware steelt namelijk vaak wachtwoorden.
Besmet? Zo pak je het aan
- Scan je computer volledig met je virusscanner. In Windows gebruik je Microsoft Defender, met de offline scan (Microsoft Defender Offline) die vóór het opstarten van Windows draait.
- Zet je router terug naar de fabrieksinstellingen, installeer de nieuwste firmware en stel een nieuw, sterk beheerderswachtwoord in.
- Verander de wachtwoorden van je belangrijkste accounts, zoals e-mail en bank, vanaf een apparaat dat níet besmet is. Zet waar het kan tweestapsverificatie aan.
- Blijft het probleem terugkomen? Dan is Windows opnieuw installeren vaak de snelste en veiligste oplossing. Zorg dat je eerst een back-up van je bestanden hebt.
Hoe voorkom je dat je deel wordt van een botnet?
- Installeer updates zo snel mogelijk, voor Windows én je programma’s. Lees hoe je Windows-updates installeert met PowerShell en je programma’s automatisch bijwerkt.
- Verander standaardwachtwoorden van je router, camera’s en andere slimme apparaten, en houd hun firmware bij.
- Zet beheer op afstand uit op je router als je het niet gebruikt, net als UPnP als je het niet nodig hebt.
- Gebruik sterke, unieke wachtwoorden met een wachtwoordmanager, en tweestapsverificatie.
- Wees kritisch op bijlagen en links, ook als de afzender bekend lijkt.
Heb je een website? Ook die kan deel worden van een botnet, bijvoorbeeld om spam te versturen of malware te verspreiden. Lees wat je kunt doen als je website gehackt is, en hoe je bruteforce-aanvallen op WordPress tegengaat. Wordt je server bestookt vanaf een vast IP-adres? Dan kun je dat blokkeren in de Windows-firewall.
Conclusie
Een botnet is een leger van besmette apparaten waarmee criminelen spam versturen, websites platleggen en nieuwe slachtoffers maken. De eigenaren merken er meestal niets van. Maar geen nood: met updates, sterke wachtwoorden en een goed beveiligde router maak je het ze een stuk lastiger. Begin vandaag nog met het wachtwoord van je router!
